ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΤΥΠΙΚΟΝ

Πληρωθήτω τὸ στόμα ἡμῶν

Μετὰ τὸ "Πάντοτε νῦν καὶ ἀεί..." ὑπὸ τοῦ ἱερέως καὶ τὸ "Ἀμήν", ψάλλουμε τὸ "Πληρωθήτω τὸ στόμα ἡμῶν..." ;

Ἄνατρέχοντας σὲ μερικὲς ἀναφορές, βρίσκουμε τὰ ἐξῆς:

1. Τ.Μ.Ε., σ. 62: Μετὰ τὸ "Ἀμήν", ἔχει ἀμέσως τὸ "Ὀρθοί· μεταλαβόντες..." τοῦ Διακόνου.

2. Ἐγκόλπιον τοῦ Ἀναγνώστου [σ. 114, ΕΓΚ]: Μετὰ τὸ "Ἀμήν", ἔχει ἀμέσως τὸ "Ὀρθοί· μεταλαβόντες..." τοῦ Διακόνου.

3. Εὐχολόγιον τὸ Μέγα [σ. 72, 96, Μ.Ε.]: Μετὰ τὸ "Ἀμήν", ἔχει ἀμέσως τὸ "Ὀρθοί· μεταλαβόντες..." τοῦ Διακόνου.

4. Ἱερατικόν [σ. 136, 191, ΙΕΡ]: Μετὰ τὸ "Ἀμήν", ἔχει ἀμέσως τὸ "Ὀρθοί· μεταλαβόντες..." τοῦ Διακόνου.

5. Συλλειτουργικόν [σ. 161, ΣΥΛ]: Μετὰ τὸ "Ἀμήν", καὶ πρὶν τὸ "Ὀρθοί· μεταλαβόντες..." τοῦ Διακόνου, ἔχει τὸ "Πληρωθήτω...".

   Πληρωθήτω τὸ στόμα ἡμῶν αἰνέσεώς Σου, Κύριε,
   ὅπως ὑμνήσωμεν τὴν δόξαν Σου, ὅτι ἠξίωσας ἡμᾶς
   μετασχεῖν τῶν Ἁγίων Μυστηρίων Σου·
   στήριξον ἡμᾶς ἐν τῷ Σῷ ἁγιασμῷ,
   ὅλην τὴν ἡμέραν μελετᾶν τὴν δικαιοσύνην Σου.
   Ἀλληλούϊα, ἀλληλούϊα, ἀλληλούϊα.

    

6. Εὐχολόγιον τοῦ ἔτους 1306 [σ. 269, ΔΗΜ-ΙΙ]: "[...] Ἐκφώνησις· Πάντοτε νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Πληρωθήτω τὸ στόμα. Καὶ μετὰ τὸ ὑποστρέψαι λέγει· Ὀρθοὶ οἱ μεταλαβόντες κ.τ.λ. [...]".

7. Εὐχολόγιον τοῦ ἔτους 1599 [σ. 317, ΔΗΜ-ΙΙ]: Διάταξις τῆς τοῦ πατριάρχου λειτουργίας, πῶς γίνεται ἐν τῇ μεγάλη ἐκκλησία, "[...] Μετὰ δὲ τὸ εἰπεῖν τους ψάλτας τὸ Πληρωθήτω, ὁ ἀρχιδιάκονος, ἢ εἴπερ ἐχειροτονήθη διάκονος, ἐξελθὼν λέγει τὰ διακονικά· Ὀρθοί, μεταλαβόντες. [...]".

Βάσει τῶν ἀνωτέρω ἀναφορῶν, φαίνεται ὅτι τὸ "Πληρωθήτω" ὑπῆρχε στὴν Θεία Λειτουργία τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου [τουλάχιστον μέχρι καὶ τὸ 1599], ἀλλὰ ἀργότερα ἐξαλείφθηκε. Ὅμως στὶς δύο προαναφερθεῖσες ἀρχαῖες ἀναφορὲς (τῶν ἐτῶν 1306, καὶ 1599) δὲν εἴδαμε ἀναφορὰ στὸ "Εἴδομεν τὸ Φῶς τὸ ἀληθινόν", ὅπως ἐπίσης δὲν εἴδαμε καὶ στὸ Εὐχολόγιον τὸ Μέγα.

Νὰ σημειωθεῖ ἐπίσης ὅτι στὴν Θεία Λειτουργία τοῦ Ἁγίου Ἰακώβου τοῦ Ἀδελφοθέου [Ἀποστ. Διακονία, ἀνατύπ. ΙΓ' 1997], σ. 42 βλέπουμε παρόμοια, ἀλλὰ ἀμέσως μετὰ τὴν Θεία Μετάληψη: "Ὁ λαός, [μετὰ τὸ μεταλαβεῖν ψάλλει]: Πλήρωσον τὸ στόμα μου αἰνέσεώς Σου, Κύριε, καὶ χαρᾶς ἔμπλησον τὰ χείλη μου, ὅπως ὑμνήσω τὴν δόξαν Σου. [...]".

Συνεπῶς, σύμφωνα μὲ τὴν ἀνωτέρω περιορισμένη βιβλιογραφία μας, φαίνεται ὅτι ἐξαλείφθηκε τὸ "Πληρωθήτω", καὶ εἰσῆλθε τὸ "Εἴδομεν τὸ φῶς" (μὲ μιὰ μικρὴ ἀνακατάταξη). Σημείωσε ὅτι τὸ "Πληρωθήτω" εἶναι ἀρχαιότατο ἀναγόμενο ὅπως εἴδαμε στὴν Θεία Λειτουργία τοῦ Ἁγίου Ἰακώβου (μὲ παραπλήσια λόγια μὲ αὐτὰ τοῦ Συλλειτουργικοῦ).

Ἡ ἀπάντηση στὴν ἐρώτηση ἂν πρέπει νὰ ψάλλεται τὸ "Πληρωθήτω" (στὴν Θ. Λειτουργία τοῦ Χρυσοστόμου) εἶναι δύσκολη, καθότι ἡ Ἱ. Παράδοσις εἶναι τεράστια, καὶ ἡ ἀπαιτούμενη ἔρευνα ἀπαιτεῖ μεγάλη βιβλιογραφία τὴν ὁποῖα δὲν ἔχουμε. Βάσει πάντως τῶν ἀνωτέρω ἀναφορῶν μας, ἡ ἀπάντησίς μας εἶναι θετική.

[Ἀσχοληθήκαμε μὲ τὸ παρὸν θέμα, κατόπιν σχετικῆς ἐρωτήσεως τοῦ κ. Ἐ. Ἀ.]

Παναγιώτης Δ. Παπαδημητρίου
ἀρχικό: 07/08/2005
22/10/2005
panayiotis@analogion.net