• Προθεωρία

• Περιπτώσεις (χρονολογικά):

1. Κυριακή τοῦ Θωμᾶ μέχρι ΚΑ' Σεπτεμβρίου ([Τ.Γ.Ρ.] - περίπτωση Α')

2. ΚΒ' Σεπτεμβρίου μέχρι ΙΘ' Δεκεμβρίου  ([Τ.Γ.Ρ.] - περίπτωση Β')

3. Κ' Δεκεμβρίου μέχρι ΙΔ' Ἰανουαρίου ([Τ.Γ.Ρ.] - περίπτωση Γ')

4. ΙΕ' Ἰανουαρίου μέχρι Κυριακὴ τοῦ Ἀσώτου ([Τ.Γ.Ρ.] - περίπτωση Β')

5. Ἑβδομάδες τῆς Ἀπόκρεω καὶ τῆς Τυρινῆς  ([Τ.Γ.Ρ.] - περίπτωση Γ')

6. Ἁγία καὶ Μεγάλη Τεσσαρακοστῆ (πλὴν τῆς Ε' ἑβδομάδος) ([Τ.Γ.Ρ.] - περίπτωση Δ')

7. Ε' ἑβδομάδα τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς (καθ' ἣν ψάλλεται ὁ μέγας κανών) ([Τ.Γ.Ρ.] - περίπτωση Ε')

8. Ἁγία καὶ Μεγάλη Ἑβδομάς ([Τ.Γ.Ρ.] - περίπτωση ΣΤ')

9. Ἄλλες περιπτώσεις:

   • Ὅταν ἔχει τὸ Μηναῖον καθίσματα στην Β' περίπτωση τοῦ [Τ.Γ.Ρ.] ( ([Τ.Γ.Ρ.] - περίπτωση Γ')

   • Ἐὰν ὁ Εὐαγγελισμὸς τύχῃ τῇ Πέμπτῃ τοῦ Μεγάλου Κανόνος ([Τ.Γ.Ρ.] - περίπτωση Ζ')

• Περαιτέρω ἐξηγήσεις.

*      *      *

Προθεωρία

Τὸ Ψαλτήριον διαιρεῖται εἰς εἴκοσι (20) μέρη, ἅτινα καλοῦνται καθίσματα. Ἕκαστον δὲ κάθισμα ὑποδιαιρεῖται εἰς ἕτερα τρία τμήματα στάσεις ἢ ἀντίφωνα καλούμενα. Ἡ ἀνάγνωσις δὲ τοῦ Ψαλτηρίου, εἴτε ἡ κατὰ στίχον ψαλμῳδία αὐτοῦ ὑπὸ τῶν χορῶν, καλεῖται στιχολογία τοῦ Ψαλτηρίου.

Πρὸ ἑκάστου ἀντιφώνου, προτάσσεται τὸ Κύριε ἐλέησον γ'. Δόξα, καὶ νῦν. Μεθ' ἕκαστον δὲ ἀντίφωνον λέγεται τὸ Δόξα, καὶ νῦν. Ἀλληλούϊα, ἀλληλούϊα, ἀλληλούϊα· δόξα Σοι ὁ Θεός ἐκ γ', ἐν ᾧ καὶ ποιοῦμεν γ' μικρὰς μετανοίας. Μετὰ δὲ τὸ τρίτον ἀντίφωνον ἑκάστου καθίσματος προστίθεται πρὸς τούτοις καὶ τὸ Ἡ ἐλπὶς ἡμῶν Κύριε δόξα Σοι, ὡς ἐπομένης αἰτήσεως.

Πρὸ τοῦ α' ὅμως ἀντιφώνου ἑκάστου καθίσματος τοῦ ἐν τῷ ἑσπερινῷ στιχολογουμένου, οὐδὲν προτάσσεται, ἀλλ' ἄρχεται ἡ στιχολογία εὐθὺς ἀπὸ τοῦ πρώτου στίχου αὐτοῦ· καὶ τοῦτο, ἐπειδὴ προηγεῖται ἡ μεγάλη συναπτή.

Ὡσαύτως δέ, ὁσάκις μετὰ τὸ ιζ' κάθισμα ἕπωνται τὰ εὐλογητάρια, οὐδὲν ἐπιλέγεται, ἀλλ' εὐθὺς μετὰ τὸν τελευταῖον στίχον τῆς γ' στάσεως τοῦ καθίσματος ψάλλονται τὰ εὐλογητάρια, μεθ' ἅ ψάλλεται καὶ τὸ Ἀλληλούϊα, ἀλληλούϊα, ἀλληλούϊα· δόξα Σοι ὁ Θεός ἐκ γ' καὶ μετ' αὐτὸ ἡ αἴτησις.

Ἐν οἷς δὲ ἑσπερινοῖς στιχολογεῖται μόνη ἡ α' στάσις τοῦ πρώτου καθίσματος, αἱ δὲ λοιπαὶ δύο παραλείπονται, μετ' αὐτὴν ἐπιλέγεται καὶ τὸ Ἡ ἐλπὶς ἡμῶν Κύριε δόξα Σοι, μεθ' ὅ γίνεται αἴτησις.

Τέλος μετὰ τὴν γ' στάσιν τῶν ἐν ταῖς ὥραις τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς στιχολογουμένων καθισμάτων, μετὰ τό, δόξα Σοι ὁ Θεός, δὲν λέγεται τὸ Ἡ ἐλπὶς ἡμῶν Κύριε δόξα Σοι, ἀλλ' ἀντ' αὐτοῦ λέγεται τὸ Κύριε ἐλέησον γ'. Δόξα, καὶ νῦν, ὡς μὴ ἑπομένης αἰτήσεως.

Τὸ Ψαλτήριον στιχολογεῖται ἐν τῷ ἑσπερινῷ καὶ ἐν τῷ ὄρθρῳ, κατὰ δὲ τὴν Μεγάλην Τεσσαρακοστὴν καὶ ἐν ταῖς ὥραις. Σχολάζει δὲ ἡ στιχολογία αὐτοῦ μόνον ἀπὸ τοῦ ὄρθρου τῆς Μεγάλης Πέμπτης μέχρι τοῦ ὄρθρου τοῦ Σαββάτου τῆς Διακαινησίμου συμπεριλαμβανομένου.

Καὶ ἐν μὲν τῷ ἑσπερινῷ ἡ στιχολογία τοῦ Ψαλτηρίου γίνεται μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τῆς μετὰ τὸν προοιμιακὸν λεγομένης μεγάλης συναπτῆς, ἐν δὲ τῷ ὄρθρῳ μετὰ τὰ ἀπολυτίκια τὰ μετὰ τὸν ἐξάψαλμον ψαλλόμενα. Ἐν ταῖς ὥραις δὲ τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς στιχολογεῖται μετὰ τοὺς τρεῖς ψαλμοὺς ἑκάστης ὥρας, λογιζομένους ὡς ἕν ἀντίφωνον.

Ἐν τοῖς μικροῖς ἑσπερινοῖς οὐδέποτε γίνεται στιχολογία τοῦ Ψαλτηρίου.

*      *      *

Στιχολογεῖται δὲ τὸ Ψαλτήριον οὕτω:

Α' - [Τ.Γ.Ρ, σ. 32]

Ἀπὸ τῆς Κυριακῆς τοῦ Θωμᾶ μέχρι τῆς ΚΑ' Σεπτεμβρίου

στιχολογεῖται τὸ Ψαλτήριον ἅπαξ καθ' ἑκάστην ἑβδομάδα, ἐν μὲν τῷ ὄρθρω ἀνὰ δύο καθίσματα (*), ἐν δὲ τῷ ἑσπερινῷ ἀνὰ ἕν. Ἤτοι:

B' - [Τ.Γ.Ρ, σ. 33]

Ἀπὸ τῆς ΚΒ' Σεπτεμβρίου μέχρι τῆς Κυριακῆς τοῦ Ἀσώτου,

στιχολογοῦνται καθ' ἑκάστην ἐν τῷ ὄρθρω ἀνὰ τρία καθίσματα τοῦ Ψαλτηρίου, ἐν δὲ τῷ ἑσπερινῷ τὸ ιη' κάθισμα, ὅπερ καλεῖται Πρός Κύριον. Ἤτοι:

Γ' - [Τ.Γ.Ρ, σ. 33]

Κατὰ τὰς δύο ἑβδομάδας τῆς Ἀπόκρεω καὶ τῆς Τυρινῆς, ἀπὸ τῆς Κ' Δεκεμβρίου μέχρι τῆς ΙΔ' Ἰανουαρίου, καὶ ἐν αἷς ἡμέραις τῆς Β' περιπτώσεως ἔχει τὸ Μηναῖον καθίσματα,

στιχολογοῦνται ἐν μὲν τῷ ὄρθρω δύο καθίσματα τοῦ Ψαλτηρίου, τὸ δὲ τρίτον ἐκκόπτομεν ἐκ τοῦ ὄρθρου καὶ στιχολογοῦμεν αὐτὸ εἰς τὸν ἑσπερινὸν ἀντὶ τῶν Πρὸς Κύριον, κατὰ τὴν διατύπωσιν τῆς Α' περιπτώσεως.

Δ' - [Τ.Γ.Ρ, σ. 33]

Τῇ Ἁγίᾳ καὶ Μεγάλῃ Τεσσαρακοστῇ,

τελειοῦται τὸ Ψαλτήριον δὶς καθ' ἑκάστην ἑβδομάδα, οὕτω:

(**) Τὸ [Τ.Γ.Ρ.] τῇ Παρασκευῇ εἰς τὸν Ὄρθρον ἀναφέρει μόνον τὰ ιγ'. καὶ ιε' (ἔτσι ὅμως δὲν τελειοῦται δὶς τὸ Ψαλτήριον). Τὸ [ΨΑΛ] ἀναφέρει ιγ'., ιδ'., ιε'.. (ἐπίσης [Δ.Μ]).

Ε' - [Τ.Γ.Ρ, σ. 34]

Κατὰ δὲ τὴν Ε' ἑβδομάδα τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς,

καθ' ἥν ψάλλεται ὁ μέγας κανών, στιχολογεῖται [τὸ Ψαλτήριον] οὕτω:

ΣΤ' - [Τ.Γ.Ρ, σ. 35]

Τῇ Ἁγίᾳ καὶ Μεγάλῃ Ἑβδομάδι

πληροῦμεν ἅπαξ τὸ Ψαλτήριον μέχρι τῆς Μεγάλης Τετάρτης, ἀφ' ἧς σχολάζει μέχρι τοῦ Σαββάτου τῆς Διακαινησίμου, ὡς ἐλέχθη ἀνωτέρω. Στιχολογεῖται δὲ οὕτω:

Ζ' - [Τ.Γ.Ρ, σ. 35]

Ἐὰν ὁ Εὐαγγελισμὸς τύχῃ τῇ Πέμπτῃ τοῦ Μεγάλου Κανόνος,

μετατίθεται ὁ μέγας κανὼν καὶ ψάλλεται τῇ Τρίτῃ τῆς αὐτῆς ἑβδομάδος, τὸ δὲ Ψαλτήριον κατὰ τὴν ἑβδομάδα ἐκείνην στιχολογεῖται οὕτω:

*      *      *

Ἐν τῷ ἑσπερινῷ καθ' ἑκάστην στιχολογεῖται ἀνὰ ἓν κάθισμα τοῦ Ψαλτηρίου κατὰ τὰ προγραφέντα διαγράμματα.

Κατὰ πᾶσαν Κυριακὴν ἑσπέρας (πλὴν τῆς Δ' Κυριακῆς τῶν Νηστειῶν, ὅταν τύχῃ ὁ Εὐαγγελισμὸς τῇ Πέμπτῃ τοῦ Μεγάλου Κανόνος) καὶ κατὰ πᾶσαν Δεσποτικὴν ἢ Θεομητορικὴν ἑορτήν, ἐν ᾗ ἐγένετο ἀγρυπνία, τὸ ἑσπέρας δὲν στιχολογεῖται τὸ Ψαλτήριον, διὰ τὸν κόπον τῆς γενομένης ἀγρυπνίας.

Ὡσαύτως ἐν ταῖς Δεσποτικαῖς ἑορταῖς τῆς Ὑψώσεως τοῦ Σταυροῦ, τῶν Χριστουγέννων, τῶν Θεοφανείων, τῆς Μεσοπεντηκοστῆς, τῆς Ἀναλήψεως καὶ τῆς Μεταμορφώσεως, ἐφ' ἑσπέρας ἐν τῷ μεγάλῳ ἑσπερινῷ στιχολογία τοῦ Ψαλτηρίου οὐ γίνεται οὐδεμία. Τοῦτο δὲ τηρεῖται καὶ ἐν τῷ μεγάλῳ ἑσπερινῷ τῆς Θεομητορικῆς ἑορτῆς τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, οἱᾳδήποτε ἡμέρᾳ καὶ ἐὰν τύχῃ, πλὴν Κυριακῆς καὶ Δευτέρας, διότι τότε, ἐν μὲν τῇ πρώτῃ περιπτώσει στιχολογεῖται τῷ Σαββάτῳ ἑσπέρας ὅλον τὸ α' κάθισμα, ἐὰν δὲ τύχῃ Δευτέρᾳ, στιχολογεῖται τῇ Κυριακῇ ἑσπέρας τὸ α' ἀντίφωνον τοῦ Μακάριος ἀνήρ.

Ἐπίσης ἐν αἷς ἡμέραις διατάσσεται ἡ στιχολογία τῆς α' στάσεως μόνον τοῦ Μακάριος ἀνήρ (αἵτινες ἀναγράφονται ἐν κεφαλαίῳ Β' § 3), παραλείπεται τὸ ἐνδιάτακτον κάθισμα τοῦ Ψαλτηρίου, καὶ ἀντ' αὐτοῦ στιχολογεῖται μόνον ἡ α' στάσις τοῦ α' καθίσματος τοῦ Ψαλτηρίου.

Ἐὰν ὅμως αἱ Δεσποτικαὶ ἑορταὶ τῆς Ὑψώσεως, τῶν Χριστουγέννων, τῶν Θεοφανείων, τῆς Μεταμορφώσεως καὶ ἡ Θεομητορικὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ τύχωσιν ἐν Κυριακῇ, στιχολογεῖται ἀφ' ἑσπέρας τὸ α' κάθισμα τοῦ Ψαλτηρίου ὅλον, καθότι τυγχάνει τοῦτο ἀρχὴ τοῦ Ψαλτηρίου, διὸ καὶ οὐδέποτε παραλείπεται. Τοῦτο συμβαίνει καὶ ἐν ταῖς πάντοτε ἐν Κυριακῇ οὔσαις Δεσποτικαῖς ἑορταῖς τῶν Βαΐων, τοῦ Θωμᾶ καὶ τῆς Πεντηκοστῆς.

Ὡσαύτως, ἐὰν ἡ πρώτη μεθέορτος ἡμέρα οἱασδήποτε Δεσποτικῆς ἢ Θεομητορικῆς ἑορτῆς τύχῃ ἐν Κυριακῇ, ἀφ' ἑσπέρας στιχολογεῖται τὸ α' κάθισμα ὅλον, ἀπαραιτήτως.

Ἐπίσης δέ, ἐὰν ἑορτὴ ἢ μνήμη Ἁγίου, ἐν ᾗ διατάσσεται ἡ στιχολογία μόνον τῆς α' στάσεως τοῦ Μακάριος ἀνήρ, τύχῃ ἐν Κυριακῇ, στιχολογεῖται τῷ Σαββάτῳ ἑσπέρας ὁλόκληρον τὸ α' κάθισμα τοῦ Ψαλτηρίου καὶ οὐχὶ μόνον ἡ α' στάσις αὐτοῦ.

Εἰς παλαιοτέραν ἐποχὴν πᾶν κάθισμα τοῦ Ψαλτηρίου ἐστιχολογεῖτο ψαλλόμενον κατὰ στίχον. Σήμερον ὅμως οὐ γίνεται τοῦτο, ἀλλ' ἕκαστον κάθισμα στιχολογεῖται ἀναγινωσκόμενον. Ἀναγινώσκεται δὲ ὑπὸ τοῦ ἀναγνώστου καθημένου αὐτοῦ τε καὶ πάντων τῶν ἀδελφῶν, διὸ καὶ κάθισμα ἐκλήθη.

Μόνον τὴν α' στάσιν τοῦ α' καθίσματος, τὸν πολυέλεον, ἐνίοτε δὲ καὶ τὸν ἄμωμον στιχολογοῦμεν ψάλλοντες αὐτούς, ὡς ἀνωτέρω ἐλέχθη.

Μετὰ τὸ ἐν τῷ ἑσπερινῷ στιχολογούμενον κάθισμα, ὡς καὶ μεθ' ἕκαστον τοιοῦτον στιχολογούμενον ἐν τῷ ὄρθρῳ, γίνεται καὶ ἀνὰ μία μικρὰ συναπτή. Μετὰ τὰ ἐν ταῖς ὥραις ὅμως τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς στιχολογούμενα καθίσματα, αἰτήσεις οὐ γίνονται. Περὶ δὲ τῶν ἐν τῷ ἀμώμῳ, καὶ ἐν τοῖς Πρὸς Κύριον τοῖς κατὰ τὰς προηγιασμένας στιχολογουμένοις, αἰτήσεων, ὅρα τὰς περὶ αὐτῶν οἰκείας διατάξεις.

(*) Τὸ [Τ.Γ.Ρ.] στὸ κεφάλαιό του "Στιχολογία τοῦ Ψαλτηρίου" δὲν ὀμιλεῖ γιὰ γ' στιχολογία τὴν Κυριακὴ στὸν Ὄρθρο· αὐτὸ συμβαίνει κατὰ τὴν γνώμη μας, ἐπειδὴ ἀφιερώνει ἰδιαίτερα κεφάλαια γιὰ τὸν Ἄμωμο καὶ τὸν Πολυέλεο [καὶ ἐμεῖς ἀκολουθοῦμε ἐν πολλοῖς τὴν τακτικὴ τοῦ [Τ.Γ.Ρ.] ].